Đeo trang sức đã trở nên tự nhiên đến mức ít ai dừng lại để hỏi: vì sao con người lại đeo trang sức? Câu trả lời trải dài qua hàng chục nghìn năm lịch sử, từ lá bùa hộ mệnh, biểu tượng quyền lực cho đến phụ kiện thời trang như ngày nay. Cùng A!Tươi tìm hiểu nguồn gốc và ý nghĩa của trang sức qua từng thời kỳ.
Nguồn gốc của từ “trang sức”
Trong tiếng Anh, trang sức là “jewellery” (hoặc “jewelry” theo cách viết Anh – Mỹ), bắt nguồn từ chữ “jewel”. Từ này được Anh hóa từ tiếng Pháp cổ “jouel” vào khoảng thế kỷ 13, và xa hơn nữa có gốc từ tiếng Latinh “jocale”, nghĩa là đồ chơi.
Trang sức là một trong những hình thức trang trí cơ thể cổ xưa nhất của loài người. Các nhà khảo cổ đã tìm thấy những chuỗi hạt làm từ vỏ ốc có niên đại khoảng 100.000 năm, được xem là một trong những món đồ trang sức cổ nhất từng được biết đến. Điều đó cho thấy nhu cầu làm đẹp và thể hiện bản thân đã xuất hiện từ rất sớm.
Thời Ai Cập cổ đại: trang sức là bùa hộ mệnh
Ở thời kỳ này, trang sức chủ yếu đóng vai trò như lá bùa, tấm bùa hộ mệnh luôn mang theo người. Người Ai Cập cổ đại coi trọng đá quý và kim loại màu hơn hẳn các nguyên liệu khác. Thú vị là nhiều loại đá quý đắt giá ngày nay lại không được xem là quý hiếm vào thời đó, bởi con người khi ấy chưa nhận ra đặc tính hiếm có của chúng.
Người Ai Cập tin rằng mỗi viên đá quý đều mang một sức mạnh thần kỳ. Các biểu tượng như bọ cạp, bọ hung, hoa sen, chim ưng hay rắn được dùng để thể hiện sức mạnh của người đeo và trở thành những hình ảnh huyền thoại gắn liền với nền văn minh Ai Cập.
Thời La Mã: biểu tượng của quyền lực và phú quý
Ban đầu, trang sức La Mã cổ là biểu tượng uy thế chỉ dành cho tầng lớp cao nhất trong xã hội. Khi thương mại và của cải của đế chế phát triển, trang sức dần trở nên phổ biến hơn với nhiều tầng lớp dân chúng.
Người La Mã chế tác trang sức dựa trên phong cách của các nền văn hóa trước đó, đồng thời bổ sung những chủ đề riêng. Để đánh dấu thời kỳ thịnh vượng, trang sức có kích thước lớn và phô trương hơn. Họ cũng dùng nhiều đá màu hơn các nền văn hóa trước, bao gồm:
- Hoàng ngọc (topaz)
- Lục bảo (emerald)
- Hồng ngọc (ruby)
- Lam ngọc (sapphire)
- Ngọc trai (pearl)
Thời Phục Hưng: trang sức để làm đẹp và tích trữ tài sản
Thời Phục Hưng thường được gọi là “thời đại hoàng kim”, và đây cũng là giai đoạn đá quý mang một vai trò mới. Trước đó, trang sức chủ yếu là biểu tượng của sự giàu có và là phần không thể thiếu trong việc thể hiện niềm tin tôn giáo. Đến thời Phục Hưng, vai trò của trang sức bắt đầu được phân hóa rõ hơn:
- Làm đẹp cho cơ thể: trang sức ngày càng được tạo ra với mục đích chính là cải thiện hình ảnh và vẻ đẹp cá nhân.
- Bảo toàn tài sản: nhiều người sưu tầm trang sức như một hình thức cất giữ của cải, bởi chúng dễ bảo quản, dễ trao đổi và có giá trị ở nhiều nơi.
Khi trang sức được coi trọng vì vẻ đẹp, đá quý bắt đầu được định giá dựa trên màu sắc, độ bóng và độ lấp lánh, thay vì chỉ dựa vào niềm tin về sức mạnh huyền bí như trước. Kim cương được sử dụng rộng rãi hơn, cùng với nhiều kỹ thuật cắt mài và hình dáng mới. Những chuyến khám phá vùng đất mới cũng mở ra làn sóng tìm kiếm đá quý và kim loại hiếm. Nhiều tác phẩm trang sức lộng lẫy còn được chiêm ngưỡng đến ngày nay là đơn đặt hàng của hoàng tộc Anh và Pháp thời bấy giờ.
Từ thế kỷ 17 về sau: trang sức đến gần hơn với mọi người
Khi đời sống của đa số người dân khá lên và xã hội trở nên cởi mở hơn, những món trang sức vàng, bạc vốn dùng để thể hiện quyền lực cũng dần nằm trong khả năng chi trả của nhiều tầng lớp. Kim cương tiếp tục được ưa chuộng và kỹ thuật cắt mài ngày càng phát triển.
Đáng tiếc, chiến tranh lan rộng đã phá hủy nhiều mẫu trang sức quý từ các thời kỳ trước. Mặt khác, việc khám phá những vùng đất mới và sự lan tỏa của sách báo, tranh ảnh đã đưa đến cho con người hình ảnh về thế giới động thực vật đầy mê hoặc. Trang sức bắt đầu được thiết kế theo hình dáng cây cỏ, hoa lá, chim muông, với màu sắc sinh động từ kim loại và đá quý. Xu hướng này kéo dài đến nửa đầu thế kỷ 20, cùng với sự phát triển của các kỹ thuật chế tác phức tạp như tráng men.
Cuộc Cách mạng Công nghiệp mang đến những thay đổi chưa từng có, khiến thời trang trang sức thay đổi nhanh hơn bao giờ hết. Các phong cách như Art Nouveau, thời Edward, Art Deco và Retro đã để lại dấu ấn sâu đậm và đến nay vẫn được nhiều người yêu thích.
Trang sức ngày nay: thể hiện cá tính và gu thẩm mỹ
Đến nay, trang sức vẫn được xem là một hình thức thể hiện tính nghệ thuật, nhưng chất liệu và phương pháp chế tác đã mở rộng và hiện đại hơn rất nhiều. Bên cạnh vàng và đá quý tự nhiên, con người còn dùng nhiều chất liệu khác như bạc, đá tổng hợp để thay thế phần nào nguồn kim loại, đá quý ngày càng khan hiếm. Nhờ đó, giá thành giảm đáng kể, và những món trang sức đẹp, giá hợp lý trở nên dễ tiếp cận với mọi người.
Rào cản văn hóa được gỡ bỏ giúp ngành trang sức thế giới phát triển mạnh mẽ. Phong cách đeo trang sức liên tục thay đổi theo mùa, theo năm. Ngày nay, mỗi người đeo trang sức vì những lý do khác nhau:
- Làm đẹp và hoàn thiện trang phục: một món trang sức nhỏ có thể thay đổi cả tổng thể. Bạn có thể đọc thêm cách phối trang sức với trang phục.
- Thể hiện cá tính: trang sức tối giản, cổ điển hay cá tính đều nói lên phần nào gu thẩm mỹ của người đeo.
- Lưu giữ kỷ niệm và tình cảm: nhẫn cưới, nhẫn đôi hay món quà từ người thân mang giá trị tinh thần lớn. Xem thêm ý nghĩa của việc đeo nhẫn cưới ở ngón áp út.
- Niềm tin phong thủy: theo quan niệm của nhiều người, một số loại đá hoặc biểu tượng mang lại may mắn, bình an. Đây là lý do trang sức phong thủy vẫn được ưa chuộng.
Câu hỏi thường gặp
Từ “jewellery” có nguồn gốc từ đâu?
Từ này bắt nguồn từ “jewel”, được Anh hóa từ tiếng Pháp cổ “jouel” khoảng thế kỷ 13, có gốc từ tiếng Latinh “jocale” nghĩa là đồ chơi.
Món trang sức cổ nhất được biết đến là gì?
Đó là những chuỗi hạt làm từ vỏ ốc có niên đại khoảng 100.000 năm, được các nhà khảo cổ tìm thấy.
Người Ai Cập cổ đại đeo trang sức để làm gì?
Chủ yếu để làm bùa hộ mệnh. Họ tin mỗi viên đá quý mang sức mạnh thần kỳ và dùng các biểu tượng như bọ hung, hoa sen, chim ưng để thể hiện sức mạnh.
Vì sao trang sức bạc được nhiều người trẻ yêu thích?
Bạc có ánh sáng trắng thanh lịch, kiểu dáng đa dạng, dễ phối đồ và giá dễ tiếp cận, phù hợp để đeo hằng ngày.
